Moef is geen doel, maar een methode: wat James Clear mij liet inzien
Ik zat een paar hoofdstukken diep in Elementaire Gewoontes van James Clear toen ik mijn boek even weglegde. Niet omdat ik iets compleet nieuws ontdekte, maar juist omdat ik iets herkende wat al jaren recht voor mijn neus stond. Soms lees je een gedachte die je eigenlijk al weet, maar die ineens op zijn plek valt. Terwijl ik verder nadacht over wat ik had gelezen, realiseerde ik me dat ik altijd op een bepaalde manier naar Moef had gekeken. Op dat moment drong het tot me door dat Moef helemaal geen doel is.
Dat klinkt misschien vreemd, omdat ik er veel tijd, energie en aandacht in heb gestoken. Toch werd het steeds duidelijker naarmate ik er langer over nadacht. Niemand koopt een tandenborstel omdat hij graag een tandenborstel wil bezitten. Niemand trekt hardloopschoenen aan omdat die schoenen op zichzelf zo bijzonder zijn. En niemand zet een wekker omdat hij geniet van het geluid dat hem wakker maakt. Het hulpmiddel is niet het doel. Het hulpmiddel maakt bepaald gedrag makkelijker. De echte waarde zit niet in het voorwerp zelf, maar in wat het mogelijk maakt.
Toen ik dat inzicht eenmaal had, begon ik ook anders naar Moef te kijken. De waarde van Moef zit niet in het apparaatje, het programma of de herinnering die iemand krijgt. De waarde zit in het gedrag dat daardoor gemakkelijker wordt. Het doel is niet om een seintje te krijgen. Het doel is meer bewegen, minder stilzitten, meer energie ervaren en beter voor jezelf zorgen. Moef is slechts een hulpmiddel dat helpt om dat gedrag een klein beetje eenvoudiger te maken.
Wat mij aansprak in het boek van James Clear is dat hij laat zien hoe groot de invloed van kleine gewoontes kan zijn. Veel mensen denken dat verandering ontstaat door grote beslissingen of enorme inspanningen. We zoeken naar het perfecte dieet, het ideale trainingsschema of een radicale verandering van leefstijl. In werkelijkheid worden veel resultaten bepaald door kleine handelingen die we bijna gedachteloos herhalen. Eén keer iets doen heeft meestal weinig effect. Honderden keren hetzelfde kleine gedrag herhalen kan daarentegen een compleet andere richting aan je leven geven.
Dat inzicht sluit opvallend goed aan bij de Zelfdeterminatietheorie van Deci en Ryan, een theorie die de afgelopen jaren een belangrijk fundament onder Moef is geworden. Volgens deze theorie ontstaat duurzame motivatie wanneer drie psychologische basisbehoeften worden ondersteund: autonomie, verbondenheid en competentie. Mensen veranderen niet omdat iemand anders zegt dat ze moeten veranderen. Mensen veranderen wanneer ze zelf keuzes kunnen maken, ervaren dat ze ergens beter in worden en zich verbonden voelen met anderen.
Juist daarom geloof ik steeds minder in oplossingen die volledig draaien om discipline of wilskracht. Wanneer iemand elk half uur een seintje krijgt, bepaalt die persoon zelf wat hij ermee doet. De één haalt een glas water, de ander loopt even naar een collega, een derde rekt zich kort uit naast het bureau en een vierde blijft zitten en werkt toch even door. Die vrijheid zorgt voor autonomie. Omdat de stap klein is, ervaren mensen succes en groeit het vertrouwen dat gezond gedrag haalbaar is. Dat vergroot het gevoel van competentie. Wanneer collega's samen deelnemen en merken dat ze niet de enige zijn die proberen meer te bewegen tijdens hun werkdag, ontstaat verbondenheid. Zonder dat ik het destijds zo had bedacht, blijkt Moef precies aan te sluiten bij deze drie psychologische behoeften.
Misschien zoeken we daarom vaak op de verkeerde plek naar verbetering. We zoeken naar grote doorbraken, terwijl veel verandering begint met iets dat bijna onbeduidend lijkt. Een kleine gewoonte. Een kleine herinnering. Een kleine onderbreking van een patroon dat jarenlang vanzelfsprekend is geworden. Het bijzondere is dat juist die kleine dingen zich opstapelen. Niet in één dag, niet in één week, maar over maanden en jaren.
Dat is uiteindelijk misschien wel het belangrijkste inzicht dat ik uit het boek van James Clear heb gehaald. Moef is geen doel. Moef is een methode. Net zoals een tandenborstel geen doel is en hardloopschoenen geen doel zijn. Het zijn hulpmiddelen die gewenst gedrag makkelijker maken. En juist omdat de stap zo klein is, onderschatten we vaak hoeveel invloed die op de lange termijn kan hebben. Soms begint een grote verandering niet met een grote beslissing, maar met een kleine gewoonte die je vandaag start en morgen opnieuw herhaalt.